«Το πρώτο βήμα είναι να αλλάξουμε το πλαίσιο διαπραγμάτευσης, πρέπει να αφαιρεθεί από τους οφειλέτες – στο βαθμό που είναι δυνατό – το όπλο της παύσης των πληρωμών. Οι βιομηχανικές δημοκρατίες χρειάζεται επειγόντως να προσφέρουν κάποιο είδος κρατικής βοήθειας έκτακτης ανάγκης προς τα απειλούμενα πιστωτικά ιδρύματα. Αυτό θα μειώσει τόσο την αίσθηση πανικού, όσο και τη δυνατότητα των οφειλετών να εκβιάζουν». (Χένρυ Κίσινγκερ, Newsweek, 24/1/1983)

ΠΕΡΙ ΔΗΜΟΣΙΟΥ ΧΡΕΟΥΣ

Πριν παρουσιαστούν ορισμένες εκδοχές/ απαντήσεις αναφορικά με την περίπτωση του ελληνικού χρέους ας δούμε πως κατανέμεται αυτό το χρέος της χώρας προς τους δανειστές της. Τα στοιχεία που ακολουθούν αναφέρονται μόνο στο Δημόσιο Χρέος και όχι στο Συνολικό Χρέος το οποίο είναι το άθροισμα του Δημόσιου (δηλαδή το χρέος του κράτους και των οργανισμών που εποπτεύει) και του Ιδιωτικού Χρέους (δηλαδή το χρέος επιχειρήσεων, τραπεζών και νοικοκυριών). Ο επόμενος πίνακας παρουσιάζει την εξέλιξη του δημόσιου χρέους για την περίοδο 1970- 2010.

Πίνακας 2- Δημόσιο χρέος 1970-2010

ΣΕ Δισ Δρχ. ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΣΥΝΟΛΟ ως % του ΑΕΠ
1970 47,338 16,424 63,762
1971 53,608 18,586 72,194
1972 64,989 22,466 87,455
1973 69,918 24,365 94,283
1974 48,9 129,7 178,6
1975 152,7 77,8 230,5
1976 193,5 80,2 273,7
1977 238 79 316
1978 363 96 459
1979 416 124 540
1980 363 111 474 28,00%
1981 509 163 672 36%
1982 693,6 23,8 717,4 43%
1983 882 387 1269 41,20%
1984 1.259 624 1.883 49,50%
1985 1.645 1.028 2.673 57,90%
1986 1.943 1.287 3.230 58,60%
1987 2.575 1.471 4.046 64,50%
1988 3.704 1.679 5.383 58,70%
1989 4.828 1.871 6.699 61,50%
1990 7.304 2.079 9.383 79,60%
1991 9.569 2.766 12.335 82,20%
1992 12.218 3.339 15.557 87,80%
1993 18.949 4.482 23.431 110,10%
1994 21.862 6.231 28.093 107,90%
1995 25.389 6.593 31.982 108,70%
1996 26.087 7.236 33.323 111,30%
ΣΕ εκατ. €
1997 80.740 24.446 105.186 108,20%
1998 84.182 26.850 111.032 105,80%
1999 96.643 29.915 126.558 112,30%
2000 107.643 33.328 140.971 113,30%
2001 143.369 8.500 151.869 114,10%
2002 154.517 4.697 159.214 100,80%
2003 164.643 3.382 168.025 97,40%
2004 180.684 2.503 183.187 98,60%
2005 192.674 2.747 195.421 100,00%
2006 202.367 2.056 204.423 97,10%
2007 214.485 1.916 216.401 95,60%
2008 235.564 1.632 237.196 99,20%
2009 271.070 1.230 272.300 114,70%
2010 293.870 1.080 294.950 120,80%

Πηγή: Προυπολογισμοί 1975-2010, Εκθέσεις του Διοικητή της ΤτΕ 2000-2009 &

Τράπεζα της Ελλάδος, 1984

Παρατηρώντας τον ΠΙΝΑΚΑ 1 μπορούμε να δούμε ότι καταγράφονται ορισμένες κρίσιμες στιγμές της οικονομικής και πολιτικής συγκυρίας του τόπου. Για παράδειγμα, ενώ μέχρι το 1973 η πορεία του δημόσιου χρέους είναι σχετικά «ομαλή» ξαφνικά αυξάνεται (σχεδόν διπλασιάζεται). Πρόκειται για την περίοδο που η πετρελαϊκή κρίση αρχίζει να εισέρχεται στον ελληνικό κοινωνικό σχηματισμό κάτι που προκάλεσε ραγδαία άνοδο στις τιμές των καυσίμων και επιδείνωση του εξωτερικού εμπορίου. Ένα δεύτερο στοιχείο, για την ίδια περίοδο, είναι η απότομη άνοδος του εξωτερικού δημόσιου χρέους, αφού το 1973 ήταν 24,365 δις δραχμές την αμέσως επόμενη χρονιά φτάνει σχεδόν τα 130 δις. Την αμέσως επόμενη χρονιά αυξάνεται εντυπωσιακά το εσωτερικό δημόσιο χρέος (δάνεια από ΤτΕ) και η πορεία αυτή συνεχίζεται μέχρι την απαρχή της «οκταετίας ΠΑΣΟΚ» όπου το 1989 δεκαπλασιάζεται. Παρατηρείται ακόμα μια άνοδος στις αρχές της δεκαετίας του 1980 εξαιτίας της χρηματοδότησης των λεγόμενων «προβληματικών» επιχειρήσεων που κρατικοποιήθηκαν.

 

Παρόλο που από το 1985- 1986 μπαίνουμε σε περίοδο λιτότητας και περιοριστικής δημοσιονομικής πολιτικής -ας θυμηθούμε τα Προγράμματα εξυγίανσης του Σημίτη ως υπουργού Οικονομικών, αλλά και το πρόγραμμα λιτότητας της ΝΔ 1990-1993 με το γνωστό 0+0=14%- το συνολικό δημόσιο χρέος το 1993 ξεπερνάει το 110% του ΑΕΠ. Έκτοτε ελάχιστες φορές θα πέσει κάτω από το 100%, παρόλες τις «φιλότιμες» προσπάθειες που κατέβαλαν οι κυβερνήσεις Σημίτη και Καραμανλή. Η αυξητική πορεία του δημόσιου χρέους δεν οφείλεται μόνο στην εκάστοτε οικονομική συγκυρία σε διεθνές επίπεδο, αλλά έχει άμεση σχέση με την κατάσταση της ελληνικής οικονομίας και φυσικά με την συνεχή επιδείνωση του Ελλείμματος του Εμπορικού Ισοζυγίου της χώρας[1].

 

Η ΕΛΕΓΧΟΜΕΝΗ ΠΤΩΧΕΥΣΗ

«Η δουλειά μας είναι να βγάζουμε λεφτά, όχι να σκεφτόμαστε τι θα συμβεί στους Έλληνες πολίτες. Δεν υπάρχει εξ άλλου νόμος που να απαγορεύει να εκμεταλλευτείς τον μαλάκα». (Αμίτ Σαρκάρ, Επικεφαλής του Αμερικανικού επενδυτικού κεφαλαίου Μarian, Φεβρουάριος 2010)

 

Υπάρχουν απόψεις που υποστηρίζουν ότι με την είσοδο της χώρας στον μηχανισμό στήριξης ΔΝΤ-ΕΕ-ΕΚΤ έχουμε εισέλθει σε καθεστώς ελεγχόμενης χρεοκοπίας ή πτώχευσης. Μέχρι και πριν το μνημόνιο, το χρέος της χώρας ήταν προς ιδιώτες (π.χ. τράπεζες) οι οποίοι είχαν αγοράσει ομόλογα του Ελληνικού Δημοσίου, χωρίς  καμία απολύτως σύμβαση με το Δημόσιο και με μόνη υποχρέωση για το Ελληνικό Δημόσιο την αποπληρωμή των ομολόγων εντός μιας ορισμένης χρονικής περιόδου (κεφάλαιο και τόκοι). Υπό ομαλές συνθήκες, είναι δυνατόν να υπάρχει οικονομική ευρωστία οπότε πληρώνονται κανονικά τα ομόλογα προς τους δανειστές ενώ σε διαφορετική περίπτωση -όπως συμβαίνει στην περίπτωση του ελληνικού κοινωνικού σχηματισμού- υπάρχει πρόβλημα. Οι εναλλακτικές που υπάρχουν είναι κυρίως 2: Η άρνηση πληρωμών και η ελεγχόμενη χρεοκοπία/ πτώχευση.

Στην περίπτωση της ελεγχόμενης χρεοκοπίας τα χρέη της χώρας αντί να μειώνονται αυξάνονται, ενώ παράλληλα αλλάζει η μορφή των δανειστών και η χρεοκοπία γίνεται επαχθέστερη. Ένα  τυπικό παράδειγμα ελεγχόμενης χρεοκοπίας είναι η Ελλάδα και η εφαρμογή του μνημονίου. Με την ελεγχόμενη χρεοκοπία, μεταφέρεται το ελληνικό δημόσιο χρέος από τα χέρια των ιδιωτών δανειστών, τους οποίους θα μπορούσε ευκολότερα να ελέγξει ένα αστικό κράτος[2], στα χέρια του ΔΝΤ, της ΕΚΤ και των επιμέρους χωρών της ΕΕ, ενώ υπογράφεται ταυτόχρονα μια σύμβαση (μνημόνιο) που προβλέπει την μεταβίβαση μεγάλο μέρος κυριαρχικών δικαιωμάτων στους δανειστές. Μάλιστα, στις «τυπικές» περιπτώσεις δανεισμού από το ΔΝΤ, που δεν διαφέρουν από τη συμφωνία που υπέγραψε η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ στις αρχές Μαΐου με την τρόικα, οι όροι που συμφωνούνται μεταξύ άλλων είναι[3]:

§         η υποτίμηση του εθνικού νομίσματος ή αν δεν υπάρχει όπως στην περίπτωση της Ελλάδας η εσωτερική υποτίμηση μέσω της μείωση της εγχώριας κατανάλωσης,

§         η εκμετάλλευση των φυσικών, και άλλων, πόρων από πολυεθνικές που το συνοδεύουν[4],

§         διαρθρωτικές αλλαγές όπως είναι η απελευθέρωση αγορών (κυρίως της χρηματοπιστωτικής), οι ιδιωτικοποιήσεις «κοινωφελών» δημοσίων επιχειρήσεων (κυρίως των τραπεζών, της ύδρευσης, του ηλεκτρισμού και της επικοινωνίας – προφανώς λοιπόν των εξαιρετικά κερδοφόρων μονοπωλιακών), ο περιορισμός των δημοσιονομικών ελλειμμάτων, του πληθωρισμού αλλά και των κοινωνικών δαπανών (υγεία- πρόνοια, εκπαίδευση),

§         πάγωμα των μισθών και κατάργηση των όποιων δικαιωμάτων υπάρχουν,

§         μαζικές απολύσεις ορισμένων «ομάδων» εργαζομένων (π.χ. δημόσιοι υπάλληλοι),

§         δυνατότητα για τους δανειστές της εκχώρησης των δανείων που καλείται να πληρώσει η δανειζόμενη χώρα σε τρίτους.

Οι δανειστές δεν ενδιαφέρονται για την ανάπτυξη της οικονομίας της δανειζόμενης χώρας γι’ αυτό και δεν πρόκειται να ασχοληθούν με τέτοιου είδους «δευτερεύοντα» ζητήματα. Αντίθετα ενδιαφέρονται για τη διασφάλιση της ομαλής αποπληρωμής των δόσεων των δανείων, μέσω της οικονομικής αφαίμαξης ώστε να διαφύγει τον κίνδυνο το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα και να πάρουν τα χρήματά τους οι διεθνείς τοκογλύφοι. Από το σενάριο της ελεγχόμενης χρεοκοπίας κερδισμένοι βγαίνουν:

  • Η εγχώρια αστική τάξη αφού οι τράπεζες θα γλιτώσουν τις ζημίες από την πιθανή έκθεσή τους στα τοξικά ομόλογα, θα κερδίσουν από τα δάνεια του μνημονίου, ενώ πολλοί επιχειρηματίες θα έχουν τη δυνατότητα να υπογράψουν εξαιρετικά κερδοφόρες συμφωνίες με την ελληνική κυβέρνηση και με το διεθνές κεφάλαιο για την εκμετάλλευση των υπό ιδιωτικοποίηση κρατικών οργανισμών (ΟΣΕ, ΔΕΗ, Λιμάνια, αεροδρόμια κλπ).
  • Όλες οι καταθέσεις, αφού διατηρείται η αξία και η ακεραιότητα τους στις τράπεζες αλλά και όλα τα δάνεια που έχουν συναφθεί μεταξύ ιδιωτών και τραπεζών (στεγαστικά, καταναλωτικά κλπ).
  • Το οικοδόμημα του ΕΥΡΩ και της ΟΝΕ, αφού ο δανεισμός της Ελλάδας θα πατάει στα «στέρεα» θεμέλια του ελέγχου από το ΔΝΤ-ΕΕ-ΕΚΤ, το οποίο όμως με τη σειρά του θα συνεχίσει να καταστρέφει την όποια ανταγωνιστικότητα της εγχώριας οικονομίας.
  • Τα κράτη και οι τράπεζες που μας έχουν δανείσει.

Η ελεγχόμενη πτώχευση/ χρεοκοπία θα είχε νόημα μόνο αν είχαμε μια βιομηχανία που θα ήταν σε ύπνωση και θα προσπαθούσαμε να κερδίσουμε χρόνο για να την ξυπνήσουμε ώστε να κάνουμε άλματα ανταγωνιστικότητας σε σημείο που να μπορούμε να συναγωνιστούμε χώρες όπως η Γερμανία. Υπάρχει περίπτωση για κάτι τέτοιο; ΟΧΙ. Η ελεγχόμενη πτώχευση επιλέγεται για να εξασφαλιστεί χρόνος ώστε να αποφύγουν τις ζημιές οι ντόπιοι και ξένοι τοκογλύφοι και να αποφευχθεί το μεγάλο πολιτικό κόστος από μια άμεση χρεοκοπία που θα μπορούσε να φέρει ακόμα και την κατάρρευση του σημερινού πολιτικού συστήματος[5]. Πάντως, το μόνο σίγουρο είναι ότι συντελείται μία άνευ προηγουμένου καταλήστευση του εισοδήματος των εργαζομένων, προωθούνται ακραία μέτρα όπως περαιτέρω ελαστικοποίηση των εργασιακών σχέσεων, απολύσεις σε δημόσιο και ιδιωτικό τομέα και καταργούνται κατακτήσεις δεκαετιών (π.χ. 13ος , 14ος μισθός-σύνταξη, ασφαλιστικά δικαιώματα κλπ).

Ένα δεύτερο σενάριο, συμπληρωματικό στο πρώτο, είναι η επαναδιαπραγμάτευση και η αναδιάρθρωση του δημοσίου χρέους. Στην περίπτωση αυτή καλούνται οι δανειστές να συζητήσουν με τη δανειζόμενη χώρα δευτερεύουσες όψεις και αλλαγές του δανεισμού της, όπως είναι ο χρόνος αποπληρωμής των δανείων, το ύψος του επιτοκίου ακόμα και η περιστολή μέρους του χρέους. Αν για παράδειγμα ένα ομόλογο λήγει σε 6 μήνες μετά από συμφωνία μεταξύ των ενδιαφερόμενων μπορεί να παραταθεί ο χρόνος αποπληρωμής ή να μειωθεί το επιτόκιο δανεισμού[6]. Το κέρδος θα είναι έτσι κι αλλιώς μικρό γιατί το συνολικό κόστος δανεισμού μετατίθεται στο μέλλον για να αποπληρωθεί, και ακόμα κι αν μειωθεί το επιτόκιο με το οποίο δανείστηκε συνοδεύεται, όπως στην προηγούμενη περίπτωση, με εξίσου σκληρούς όρους[7].

ΑΡΝΗΣΗ/ ΣΤΑΣΗ ΠΛΗΡΩΜΩΝ

«Ο δεύτερος λόγος, για τον οποίο αποσύραμε τη στάση πληρωμών από το τραπέζι, έχει να κάνει με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Όχι μόνο η ΕΚΤ αγοράζει ομόλογα από την αγορά, αλλά πρέπει να αποφύγουμε και την “μόλυνση” άλλων οικονομιών. Κάτι τέτοιο δεν θα έπληττε μόνο τις ελληνικές τράπεζες.[...]Επομένως, πιστεύω ότι πρέπει να εξασφαλίσουμε ότι η Ελλάδα δεν θα κηρύξει πτώχευση ή στάση πληρωμών, όχι μόνο για το συμφέρον της Ελλάδας, αλλά και για το συμφέρον της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της ευρωζώνης.» (Έλληνας Πρωθυπουργός σε δηλώσεις του στο Καναδικό CBC, 23/6/2010)

Καταρχάς μια βασική παρατήρηση: Το ύψος του ελληνικού δημόσιου χρέους είναι αρκετά μεγάλο για να αποτελεί απειλή όχι για τους έλληνες εργαζόμενους, όπως τα παπαγαλάκια των ΜΜΕ και των τραπεζών σπεύδουν να μας «πληροφορήσουν»,  αλλά για όσους κατέχουν μέρος του δηλαδή για τις τράπεζες, τα επενδυτικά κεφάλαια (hedge funds) κ.α. Η άρνηση αποπληρωμής των τοκογλυφικών δανείων αποτελεί μιας πρώτης τάξεως ευκαιρία, και στην ουσία την μοναδική λύση, ώστε να προστατευτούν τα εισοδήματα και τα συμφέροντα των εργαζομένων, να αποτραπεί η λεηλασία των όποιων πλουτοπαραγωγικών πόρων διαθέτει μια χώρα και να σταματήσει η αφαίμαξη του παραγόμενου κοινωνικού πλούτου η οποία συντελείται για να καλυφθούν οι δαπάνες που απαιτούνται για την αποπληρωμή των δανείων. Η διαγραφή του χρέους θα αποτινάξει από τις πλάτες του ελληνικού Δημοσίου ένα ασήκωτο φορτίο. Αρκεί να αναφέρουμε πως οι πληρωμές για τόκους ύψους 12,3 δις € είναι διπλάσιες από τις πληρωμές για συντάξεις 6,4 δις, ενώ τα χρεολύσια ύψους περίπου 30 δις € ξεπερνούν τις δαπάνες για την μισθοδοσία του προσωπικού στο δημόσιο που φτάνουν τα 26,5 δις €[8].

 

Άρα, το πρώτο πράγμα που θα έπρεπε να κάνει μία χώρα σαν την Ελλάδα, είναι να καταγγείλει ως απαράδεκτο και ειδεχθές/ μισητό (odious) το χρέος της και να αρνηθεί να καταβάλει τα χρήματα που απαιτούνται για την πληρωμή των δανείων και των τοκοχρεολυσίων[9]. Με την άρνηση πληρωμών η χώρα δεν θα πτωχεύσει, αντίθετα η άρνηση πληρωμών γίνεται για να μην πτωχεύσει και παραδώσει τα πάντα στους δανειστές της[10]. Ποιο είναι όμως το άμεσο οικονομικό όφελος από μία τέτοια κίνηση? Θα σταματήσει η οικονομική αιμορραγία αφού η χώρα θα γλιτώσει την καταβολή 30 δις €/έτος για χρεολύσια και συνολικά 80 δις €/έτος που είναι «αναγκασμένη» να πληρώνει για την εξυπηρέτηση του χρέους της[11].

Όμως η άρνηση πληρωμών από μόνη της δεν αρκεί. Πρέπει να συνοδευτεί και από μία σειρά από κινήσεις, με πρώτη και καλύτερη την εθνικοποίηση του τραπεζικού συστήματος καθώς και όλων των επιχειρήσεων στρατηγικού χαρακτήρα (ΔΕΗ, ΟΤΕ κλπ), γιατί αυτοί που θα έχουν πρόβλημα είναι οι δανειστές μας, εγχώριοι και ξένοι, και φυσικά οι Ευρωπαίοι εταίροι μας. Άρα στην περίπτωση της άρνησης πληρωμών του χρέους αυτοί που πρώτοι θα βιώσουν τις «συνέπειες» από μία τέτοια κίνηση δεν είναι οι εργαζόμενοι αλλά οι κάτοχοι των ελληνικών ομολόγων, δηλαδή οι τράπεζες και κάθε άλλος δανειστής. Γιατί? Οι κάτοχοι ελληνικών ομολόγων γνωρίζουν ότι πολύ δύσκολα θα πάρουν πίσω τα χρήματά τους, αλλά για να το νιώσουν καλύτερα στο πετσί τους, θα πρέπει να χάσουν περισσότερα κεφάλαια για την απορρόφηση των ζημιών από όσα ήδη έχουν. Ως εκ τούτου, σκοπός τους είναι η όσο το δυνατόν μεγαλύτερη καθυστέρηση της αναγνώρισης της αδυναμίας αποπληρωμής από την Ελλάδα του ληστρικού χρέους, ώστε να μπορέσουν να περιορίσουν τη «χασούρα».

Αφού ένα μεγάλο μέρος του ελληνικού χρέους κατέχεται από ευρωπαϊκές τράπεζες, που απλά δεν έχουν αρκετό κεφάλαιο για να απορροφήσουν τις ζημίες του ελληνικού χρέους, ο φόβος τους είναι κάτι παραπάνω από υπαρκτός, ειδικά αν η Ελλάδα συνοδεύεται σε μία τέτοια κίνηση από την Πορτογαλία, την Ισπανία, την Ιρλανδία κλπ. Ο επόμενος πίνακας δείχνει την χώρα προέλευσης των δανειστών μας, αποδεικνύοντας ότι οι «κάτοχοι» του ελληνικού χρέους είναι κυρίως Ευρωπαϊκές χώρες. Ίσως αυτός ο πίνακας να απαντάει και στο ερώτημα αναφορικά με το ποιοι είναι οι λεγόμενοι «κερδοσκόποι».

ΠΙΝΑΚΑΣ 3- Προέλευση κατόχων ελληνικών ομολόγων

ΧΩΡΑ σε εκ. δολάρια
Γαλλία 75.452
Ελβετία 63.966
Γερμανία 43.236
Η.Π.Α. 16.411
Μ. Βρετανία 12.342
Ολλανδία 11.849
Πορτογαλία 10.317
Ιρλανδία 8.506
Ιαπωνία

8.447
Ιταλία 8.381
Υπόλοιπες χώρες 43.693
Γενικό σύνολο 302.600

Πηγή: Αναφορά τρίτου τετραμήνου 2009 της Διεθνούς Τράπεζας Πίνακας: Β. Βιλιάρδος

Μετά την άρνηση πληρωμών του χρέους και την εθνικοποίηση του τραπεζικού συστήματος η Ελλάδα, εσπευσμένα, θα πρέπει να αποχωρήσει από την ΕΕ και την Ευρωζώνη και να εκδώσει εθνικό νόμισμα γιατί με αυτόν τον τρόπο επιτυγχάνονται τα εξής πλεονεκτήματα για την χώρα:

ü      Επανακτάται ο έλεγχος της εθνικής οικονομίας και δίνεται η δυνατότητα στο κράτος να ασκήσει νομισματική πολιτική,

ü      Μπορεί να τυπώσει δικό του νόμισμα και να το υποτιμήσει αν χρειαστεί[12],

ü      Ελέγχει την ροή των κεφαλαίων των τραπεζών και των μεγάλων επιχειρήσεων που θα επιχειρήσουν να φύγουν από την χώρα με δεδομένη την απειλή του κρατικού ελέγχου,

ü      Περιορίζει ευκολότερα τα ελλείμματα και τις δανειακές του ανάγκες[13].

ü      Μπορεί να προχωρήσει σε αναδιανομή του εισοδήματος υπέρ των εργαζομένων, να ακυρώσει τα μέτρα λιτότητας και να ασκήσει κοινωνική πολιτική χωρίς την επίκληση δεσμευτικών συμφωνιών για τήρηση και εφαρμογή του μνημονίου, του προγράμματος σταθερότητας και ανάπτυξης κλπ

Θα πρέπει, ακόμα, να γίνει κατανοητό ότι είναι τελείως διαφορετικό πράγμα η άρνηση-παύση πληρωμών, που σκοπίμως μπερδεύεται με την επαναδιαπραγμάτευση και με την αναδιάρθρωση του ύψους του δημοσίου χρέους που πρόκειται να γίνει από την κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ, γιατί τα αποτελέσματα θα είναι ακόμα χειρότερα από ότι βιώνουμε σήμερα. Τα πλεονεκτήματα που αναφέραμε θα χαθούν αν δεν υπάρξει ισχυρή βούληση που θα οδηγήσει στην άμεση εφαρμογή τους. Ακόμα και αν όσα περιγράφηκαν προηγουμένως έχουν σοβαρές πιθανότητες να υλοποιηθούν δεν αρκούν αν δεν απαντηθούν δύο βασικά ερωτήματα:

1)      Ποιος ή ποια κυβέρνηση θα κάνει όλες τις απαιτούμενες κινήσεις και διαπραγματεύσεις? Ποια κυβέρνηση έχει το σθένος να πάρει τα «μέτρα» στους τραπεζίτες και στους υποτιθέμενους κερδοσκόπους?

2)      Από μόνη της αρκεί η άρνηση πληρωμών και η διαγραφή του χρέους?

ΕΠΙΛΟΓΟΣ

«Αντιµέτωποι µε κοινοβούλια που ελέγχονταν από τους αριστοκράτες, οι µεταρρυθµιστές του 19ου αιώνα τα έθεσαν υπό τον έλεγχο της δηµοκρατίας. Σήµερα, τα κοινοβούλια επιβεβαιώνουν τη παλινόρθωση της αριστοκρατίας του χρήµατος, νοµοθετώντας για λογαριασµό της. Και οι υπήκοοι παρατηρούν το ρολόι της Ιστορίας να επιστρέφει στον καιρό της δουλείας, περιµένοντας µε βουβή οργή έναν Σπάρτακο» (Ρούσσος Βρανάς, ΤΑ ΝΕΑ, 25/6/2010)

Προφανώς κανένας σοβαρός άνθρωπος δεν μπορεί να ελπίζει από την κυβέρνηση Παπανδρέου ή μια μελλοντική με πρωθυπουργό τον Σαμαρά ή όποιον άλλο να προχωρήσει στην μονομερή άρνηση πληρωμής του χρέους. Ωστόσο, τα όσα περιγράψαμε παραπάνω είναι κενά περιεχομένου και μοιάζουν αρκετά οικονομίστικα και τεχνικά αν η υλοποίησή τους δεν συνοδευτεί από την παρουσία του «πολιτικού στοιχείου» και την ανάδειξη του λαϊκού παράγοντα. Χρειάζεται να συνοδευτούν με μια πολιτική πρόταση που θα προτείνει (και θα επιβάλει) ένα άλλο αναπτυξιακό υπόδειγμα, ένα διαφορετικό τρόπο παραγωγής που θα θέτει ταυτόχρονα την αλλαγή των κυρίαρχων εκμεταλλευτικών σχέσεων και τον επαναστατικό μετασχηματισμό της κοινωνίας. Είναι αναγκαία η οικοδόμηση κινημάτων και αντιστάσεων που θα λειτουργήσουν λυτρωτικά για τους εργαζόμενους και για όσους πλήττονται από την στυγνή εκμετάλλευση/ λιτότητα η οποία επιβλήθηκε από το πολιτικό προσωπικό της εγχώριας αστικής τάξης σε συνεργασία με το ΔΝΤ-ΕΕ-ΕΚΤ.

Για την αριστερά το πεδίο της τωρινής καπιταλιστικής κρίσης είναι προνομιακό φτάνει να αφουγκραστεί τις ανάγκες της εργατικής τάξης και να τις μετουσιώσει σε πολιτικά επιχειρήματα, πολιτικά προγράμματα κλπ. Την ώρα που όλα τα νεοφιλελεύθερα, νεοκευνσιανά, Κευνσιανά ή μονεταριστικά μοντέλα διαχείρισης και κοινωνικής αναπαραγωγής αμφισβητούνται από τους «ειδήμονες» που τα δημιούργησαν και αποτυγχάνουν να ξεπεράσουν τις κρίσεις που εμφανίστηκαν, δημιουργώντας κι άλλες, η μόνη πειστική απάντηση πρέπει να προέλθει από την αντικαπιταλιστική αριστερά. Την αντικαπιταλιστική αριστερά που δεν θα κάνει «θετικές προτάσεις» προς το σύστημα και δεν θα προτείνει έναν ελαφρώς αριστερό «κυβερνητισμό» τύπου ΣΥΡΙΖΑ[14], ούτε θα περιμένει πότε η λαϊκή δυσαρέσκεια θα μετουσιωθεί σε ικανοποιητικό ποσοστό στις εκλογές και θα περιχαρακώνεται γύρω από την δικιά του, «σωστή γραμμή» όπως κάνει το ΚΚΕ.

Χρειάζεται μια αντικαπιταλιστική αριστερά που θα καταλάβει, επιτέλους, ότι αποτελεί τον κύριο παράγοντα που αλλάζει τους δυσμενείς συσχετισμούς δύναμης για τους εργαζόμενους και επαναφέρει στο προσκήνιο την ταξική αντιπαράθεση. Όσοι αντιστρατεύονται τους μονόδρομους της ΕΕ-ΟΝΕ και του ΔΝΤ, όλοι όσοι αντιπαλεύουν την καταλήστευση του πλούτου που έχει παραχθεί από τους εργαζόμενους και έχει καρπωθεί από τους καπιταλιστές καλούνται να συμβάλλουν με τις δυνάμεις τους στην ανατροπή τους. Όπως λέει και μια κινέζικη παροιμία: «Μόνο όταν όλοι συνεισφέρουν την ξυλεία τους μπορούν να ανάψουν μια δυνατή φωτιά».

[1] Δηλαδή οι εισαγωγές ήταν περισσότερες από τις εξαγωγές με αποτέλεσμα να αναγκάζεται το κράτος να δανείζεται.

[2] Σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να μπερδεύεται το χρέος ενός ιδιώτη σε μία τράπεζα με το χρέος μιας χώρας. Πάντα οι δυνατότητες και τα διαπραγματευτικά όπλα που διαθέτει ένας κοινωνικός σχηματισμός είναι πολύ περισσότερες, αφού κάθε άλλο παρά εύκολο είναι να κάνουν κατάσχεση στο «σπίτι» του ή σε οποιοδήποτε άλλο «περιουσιακό στοιχείο» που κατέχει.

[3] Περίληψη του μνημονίου έχει αναρτηθεί στο blog από τις 5/6/2010. Από τότε μέχρι σήμερα έχει επικαιροποιηθεί προβλέποντας ακόμα πιο σκληρούς όρους για τα συμφέροντα των εργαζόμενων.

[4] Πρόσφατα ανακοινώθηκε ο δανεισμός 16 χωρών της Αφρικής (μεταξύ των οποίων είναι το Κονγκό, η Ακτή Ελεφαντοστού, το Μάλι, το Τόνγκο κ.α.) οι οποίες έχουν σημαντικά κοιτάσματα  χρυσού και διαμαντιών με την δικαιολογία ότι τα χρήματά αυτά θα βοηθήσουν στον περιορισμό τρομοκρατικών ενεργειών. Στην ουσία ενδιαφέρονται να βάλουν χέρι στις πλουτοπαραγωγικές πηγές τους και να διασφαλίσουν την απρόσκοπτη παραγωγή και εμπορία τους προς τις πλουσιότερες χώρες.

[5] Ειδικά στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης όπου το ΔΝΤ και η ΕΕ κυριολεκτικά σαρώνουν τα πάντα, και ελλείψει σοβαρής αριστερής πρότασης, οι πτώσεις των κυβερνήσεων γίνονται σχεδόν σε μηνιαία βάση.

[6] Σε μια περίοδο όπου κυριαρχεί η ανασφάλεια και η ανησυχία είναι προφανές ότι θα εμφανιστούν διάφοροι να μπερδέψουν ακόμα περισσότερο τον κόσμο, όπως γίνεται στην περίπτωση της Ν.Δ. και του βουλευτή της Καμμένου ο οποίος σε τηλεοπτική εκπομπή απαιτούσε την, εδώ και τώρα, επαναδιαπραγμάτευση του ύψους του δημοσίου χρέους χωρίς φυσικά να συνοδεύεται κάτι τέτοιο από την μόνη απειλή που φαίνεται ότι μπορεί να κωλώσουν που είναι η άρνηση πληρωμών και η διαγραφή του χρέους. Επίσης, δεν είναι τυχαίο που η κυβέρνηση του ΠΑΣΟΚ έχει προσλάβει την ειδική εταιρία σε θέματα αναδιαπραγμάτευσης δημοσίου χρέους Lazard.

[7] Σε πολλά από τα θέματα που διαπραγματευόμαστε η Αργεντινή είναι πρώτης τάξεως παράδειγμα. Το 2003 η κυβέρνηση της Αργεντινής, κατόπιν συμφωνίας, εξέδωσε νέα ομόλογα μειωμένης αξίας κατά 70% (!) σε σχέση με τα παλαιότερα, δηλαδή το χρέος της χώρας διαγράφηκε κατά 70%, όμως το υπόλοιπο 30% βρέθηκε στα χέρια επενδυτικών κεφαλαίων και τραπεζών που συνέχισαν να πιέζουν τη χώρα για αποζημιώσεις, καταβολή των χρεών κ.α. Το αποτέλεσμα ήταν η Αργεντινή να οδηγηθεί σε δανεισμό με επιτόκια που ξεπερνούν το 15% και να οφείλει περισσότερα από το αρχικό χρέος της.

[8] Βλ. Εισηγητική Έκθεση του Προϋπολογισμού για το 2010 και Εφημερίδα ΠΡΙΝ, 15/6/2010

[9] Η πρώτη δόση που εκταμίευσε η χώρα στις 15/5/2010 από τα 110 δις € χρησιμοποιήθηκε για να αναχρηματοδοτηθεί δάνειο που είχε συναφθεί το 1984 από την κυβέρνηση του Παπανδρέου του ‘Β, προκειμένου να αποπληρωθεί δάνειο που συνάφθηκε το…1889.

[10]Πτώχευση έχουμε όταν μια χώρα δεν μπορεί να πληρώσει τα χρέη της. Με την πτώχευση, επιτυγχάνεται μια προσωρινή παύση πληρωμών σε ρευστό, αλλά η χώρα τίθεται υπό την δαμόκλειο σπάθη των δανειστών της, οι οποίοι ότι δεν μπορούν να λάβουν σε ρευστό, το λαμβάνουν σε είδος, πράγμα που σημαίνει ότι οι παραγωγικοί πόροι της τίθεται στην διάθεση των δανειστών, είτε κατάσχονται, προκειμένου να αποπληρωθούν τα χρέη της. Τέτοια παραδείγματα θα βρούμε στην Αφρική και στην Λατινική Αμερική (Αργεντινή, Βραζιλία, Ουρουγουάη κλπ). Σε ένα τέτοιο δρόμο έχουμε μπει ως χώρα μετά την εφαρμογή του Μνημονίου.

[11] Μόνο για το 2009 η Ελλάδα πλήρωσε το 35% του παραγόμενου ΑΕΠ της για δάνεια, τόκους κλπ.

[12] Ως πιθανή συνέπεια της μετάβασης από το Ευρώ σε εθνικό νόμισμα (δραχμή?) θα είναι η υποτίμηση του «νέου» νομίσματος. Το ύψος της υποτίμησης υπολογίζεται ότι μπορεί να είναι και 30%, δηλαδή όλες οι καταθέσεις θα χάσουν την τωρινή αξία τους κατά 30%. Πολλοί ισχυρίζονται ότι το κακό δεν είναι τόσο μεγάλο αν σκεφτεί ότι χάνει πολύ περισσότερα τώρα με την εφαρμογή του μνημονίου και των μέτρων που πάρθηκαν πριν καταλήξουμε στο ΔΝΤ.

[13]Πολλοί ισχυρίζονται ότι η επάνοδος στη δραχμή θα σημάνει συνεχείς υποτιμήσεις και θα επέλθει οικονομική καταστροφή, το οποίο είναι λάθος. Η Ελλάδα από το τέλος του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου έχει προβεί σε 12 υποτιμήσεις χωρίς να χρεοκοπήσει. Άλλωστε με την είσοδο στην ΕΟΚ, και μετέπειτα στην ΕΕ και στην ΟΝΕ, απαγορεύτηκε για κάθε κοινωνικό σχηματισμό η δυνατότητα να επιβάλλει δασμούς στα πλαίσια της εσωτερικής αγοράς που δημιουργήθηκε, κάτι που συνέβαλε στην επιδείνωση του ελλείμματος του Εμπορικού Ισοζυγίου και στην αύξηση του συνολικού δανεισμού της χώρας. Από τη δημιουργία της ΕΕ και της ΟΝΕ ωφελημένοι βγήκαν οι πιο αναπτυγμένοι κοινωνικοί σχηματισμοί, όπως η Γερμανία, αφού διευκολύνθηκε η εξαγωγή των αγαθών τους προς τους λιγότερο αναπτυγμένους που όμως μπορούσαν να επιβάλουν δασμούς (φορολογία στα εισαγόμενα αγαθά και υπηρεσίες) όπως η Ελλάδα, η Πορτογαλία και η Ισπανία. Δεδομένης της οικονομικής και πολιτικής συγκυρίας παγκοσμίως, η αποχώρηση μιας χώρας από την ΕΕ-ΟΝΕ πιθανόν να οδηγήσει και στην κατάρρευση του ευρωπαϊκού οικοδομήματος, ένα σενάριο εξαιρετικά ευχάριστο για τους λαούς της Ευρώπης, αφού η Ελλάδα και το πρόβλημα του χρέους της ήταν μόνο η αφορμή για να επιβάλουν προγράμματα λιτότητας ακόμα και χώρες που δεν είχαν τέτοια προβλήματα (Γερμανία, Ολλανδία κλπ). Οι αντιρρήσεις που εκφράζονται από τάσεις της αριστεράς (βλ. ΣΥΡΙΖΑ) για αποχώρηση από την ΕΕ-ΟΝΕ είναι εκτός τόπου και χρόνου.

[14]Όπως για παράδειγμα το άρθρο του Οικονομολόγου Κώστα Καλλωνιάτη που δημοσιεύτηκε στην ΑΥΓΗ στις 4/7/2010, ο οποίος επικρίνει το κείμενο των οικονομολόγων. (βλ. http://www.avgi.gr/ArticleActionshow.action?articleID=553880 )